جليل عرفان منش
23
جغرافياى تاريخى هجرت امام رضا ( ع ) از مدينه تا مرو ( فارسي )
مىسوخت « 24 » و اين در حالى بود كه حضرت رضا عليه السّلام با صراحت از اقدام برادرش اظهار ناخشنودى مىكرد . « 25 » با توجه به اين حادثه و همچنين سوابق تاريخى اين شهر تصوير روشنى از علّت انتخاب بصره در مسير حركت امام رضا عليه السّلام توسط مأمون به دست مىآيد . « 26 » شرح منازل و مسافات مدينه تا بصره منابع جغرافيايى و كتابهاى مسالك و ممالك قديم شرح مستقلى از منزلگاههاى ميان مدينه تا بصره ذكر نكردهاند ، امّا از اطلاعاتى كه در ذكر مسافات و منازل ميان مدينه و كوفه و كوفه به بصره ارائه مىدهند مىتوان به منازل و مسافات ميان مدينه تا بصره پى برد . در تلاقى راههاى مذكور « معدن نقره » منزلگاهى است كه از آنجا سه راه جداگانه به مدينه ، كوفه و بصره وجود دارد ، ما ابتدا منازل و مسافات ميان مدينه تا معدن نقره و سپس از آنجا تا بصره را ذكر مىكنيم . ابن رسته در الاعلاق النفيسة ، منازل ميان مدينه تا معدن نقره را چنين شرح مىدهد : 1 - از مدينه تا « ركابيه » ( Rikabiya ) ده ميل است . 2 - از ركابيه تا « طرف » ( Taraf ) Tarf پانزده ميل است و آن منزلگاهى است كه در ايّام حج جمعيّت زيادى در آن گرد مىآيند و آب آشاميدنى آنها بارانى است كه در آبگيرها جمع مىشود . « 27 » 3 - از طرف تا « سقره » ( Saqara ) هفت ميل است . 4 - از سقره تا « بطن النّخل » ( Batn - an - Nakhl ) پانزده ميل است و آن منزلگاهى
--> ( 24 ) - جرير طبرى ، تاريخ طبرى ، ( متن عربى ) ، 5 / 44 - 535 ؛ ابن واضح يعقوبى ، تاريخ يعقوبى ، ص 421 ، 461 و 466 ؛ حمد اللّه مستوفى ، تاريخ گزيده ، ص 311 . ( 25 ) - شيخ صدوق ، عيون اخبار الرضا عليه السّلام ، 2 / 81 - 478 . ( 26 ) - ابن بطوطه در سال 725 ه . ق كه از بصره ديدن كرده مردم اين شهر را بر خلاف شهر قم ، كاشان ، ساوه ، طوس و نجف كه شيعه و يا از غلاة شيعه بودند مردمى از مذهب سنت و جماعت مىداند . ر . ك . به : ابن بطوطه ، سفرنامه ، 1 / 197 . ( 27 ) - از طرف تا مدينه 35 ميل است . قدامة بن جعفر ، كتاب الخراج ، ص 11 .